Tak, po niekorzystnym wyroku sądu krajowego możliwy jest arbitraż międzynarodowy, ale zazwyczaj tylko w ściśle określonych sytuacjach, głównie w ramach arbitrażu inwestycyjnego (inwestor-państwo). ResearchGate ResearchGate Arbitraż nie działa jak klasyczna "wyższa instancja" odwoławcza od wyroku sądu krajowego, ale może zweryfikować, czy wyrok ten nie naruszył prawa międzynarodowego lub traktatów o ochronie inwestycji. Oto szczegółowe wyjaśnienie: 1. Kiedy arbitraż po wyroku sądu jest możliwy? Arbitraż inwestycyjny (BIT/IIA): Jeśli inwestor zagraniczny uważa, że wyrok sądu krajowego był rażąco niesprawiedliwy, stronniczy lub stanowił "odmowę sprawiedliwości" (denial of justice), może wszcząć arbitraż przeciwko państwu na podstawie dwustronnej umowy o ochronie inwestycji (BIT). Arbitraż handlowy: Jeśli umowa między stronami (np. kontrakt międzynarodowy) zawierała klauzulę arbitrażową, ale jedna ze stron zamiast do arbitrażu poszła do sądu krajowego, druga strona może podnieść zarzut braku jurysdykcji sądu i dążyć do przekazania sprawy do sądu polubownego. Cambridge University Press & Assessment Cambridge University Press & Assessment +1 2. Jak arbitraż weryfikuje wyrok krajowy? Trybunał arbitrażowy nie ocenia wyroku pod kątem merytorycznej zgodności z prawem krajowym, lecz sprawdza go przez pryzmat: Sprawiedliwego i równego traktowania (Fair and Equitable Treatment - FET): Czy sąd krajowy nie naruszył fundamentalnych zasad procesowych. Odmowy sprawiedliwości (Denial of Justice): Czy wyrok nie był wynikiem korupcji, rażącego niedbalstwa lub ignorowania dowodów. Wywłaszczenia: Czy decyzja sądu nie skutkowała pośrednim wywłaszczeniem inwestycji. ResearchGate ResearchGate 3. Ograniczenia i ryzyka "Fork-in-the-road" (Rozwidlenie dróg): Niektóre traktaty inwestycyjne zawierają klauzulę, która po wyborze drogi sądowej wyklucza możliwość późniejszego skorzystania z arbitrażu. Trudność dowodowa: Udowodnienie przed trybunałem międzynarodowym, że sąd krajowy dopuścił się "odmowy sprawiedliwości", jest trudne. Trybunały szanują niezależność sądów krajowych. Ostateczność wyroków: Co do zasady, wyrok sądu arbitrażowego jest ostateczny i wiążący, a możliwość jego podważenia jest bardzo ograniczona. ResearchGate ResearchGate +1 Podsumowując: Jeśli niekorzystny wyrok sądu krajowego narusza międzynarodowe standardy ochrony inwestycji, arbitraż inwestycyjny stanowi realną drogę do uzyskania odszkodowania od państwa, nawet jeśli wyrok ten jest prawomocny w danym kraju.